ጃልመሮ የኦሮሚያን ማእድን ያለእርሱና መሰሎቹ ፈቃድ ማንም እንዳያለማ አስጠነቀቀ

በኦሮሚያ ክልል ምዕራብ ወለጋ ዞን በሚገኘው የቱሉ ካፒ ወርቅ ፕሮጀክት ላይ የሰው ሕይወት የጠፋበትን ጥቃት የፈጸሙት የኦሮሞ ነጻነት ጦር (OLA) ታጣቂዎች ወይም ከቡድኑ ጋር ግንኙነት ያላቸው አካላት መሆናቸውን የተለያዩ የሀገር ውስጥና የውጭ የዜና ምንጮች ዘግበዋል።

የኦሮሞ ነጻነት ጦር (OLA) መሪ የሆነው ጃል መሮ የቱሉ ካፒ ወርቅ ፐሮጄክት ሠራተኞች ላይ ዘግናኝ ጭፍጨፋ የፈጸመው እርሱ የሚመራው ታጣቂ ቡድን መሆኑን ከትናንት በስቲያ ባወጣው መግለጫ አረጋግጧል፡፡ ጥቃቱ የተፈጸመው ነሐሴ 29 ቀን 2018 ዓ.ም ሲሆን፣ በዚህም ሳቢያ በርካታ የመንግሥት የጸጥታ አካላት፣ የአካባቢው ነዋሪዎች እና የፕሮጀክቱ ባለቤት የሆነው የእንግሊዙ ከፊ ጎልድ ኤንድ ኮፐር ኩባንያ ሠራተኞች ሕይወታቸው አልፏል።

ጥቃቱ ከተፈጸመ ከጥቂት ቀናት በኋላ የኦሮሞ ነጻነት ጦር (OLA) በማዕድን ዘርፉ ላይ ለተሰማሩ የሀገር ውስጥና የውጭ ኩባንያዎች በሰጠው አስቸኳይ ማስጠንቀቂያ፣ የቱሉ ካፒው ጥቃት የአካባቢውን ማህበረሰብ ፍላጎት ካለማክበር የመነጨ ውጤት መሆኑን በመጥቀስ ጥቃቱን ለራሱ የፖለቲካና የወታደራዊ መልዕክት ማስተላለፊያነት ተጠቅሞበታል።

ጥቃቱ ከተፈጸመ ከጥቂት ቀናት በኋላ የኦሮሞ ነጻነት ጦር (OLA) በማዕድን ዘርፉ ላይ ለተሰማሩ የሀገር ውስጥና የውጭ ኩባንያዎች ጃል መሮ በሰጠው ማስጠንቀቂያ፣ የቱሉ ካፒው ጥቃት የአካባቢውን ማህበረሰብ ፍላጎት ካለማክበር የመነጨ ውጤት መሆኑን በመጥቀስ ጥቃቱን ለራሱ የፖለቲካና የወታደራዊ መልዕክት ማስተላለፊያነት ተጠቅሞበታል።

በዚህ ከፍተኛ የደህንነት ቀውስ ምክንያት የለንደን የንግድ ፈቃድ ያለው የከፊ ጎልድ ኩባንያ በአካባቢው አስተማማኝ የደህንነት ሁኔታ እስኪፈጠር ድረስ በቢሊዮን የሚቆጠር የኢንቨስትመንት ውል ያለውን የቱሉ ካፒ ወርቅ ማውጣት ፕሮጀክት ልማት ሥራ ሙሉ በሙሉ በጊዜያዊነት ማገዱን አስታውቋል።

በዚህ ጉዳይ ላይ የኢትዮ ፎከስ ዝግጅት ክፍል ያነጋገራቸው የምዕራብ ወለጋ ተወላጅ የሆኑት አቶ ዘሪሁን ሞሲሳ ድርጊቱን አውግዘዋል፡፡ በተፈጥሮ ሀብት የታደለው ወለጋ የኦሮሞ ነጻነት ሠራዊትና ሌሎች በአካባቢው የሚንቀሳቀሱ ታጣቂ ኃይሎች በሚያደርሱት ጥፋት ምክንያት ከሌሎች የኢትዮጵያ ክፍሎች እጅግ በጣም ወደ ኋላ እየቀረ ነው ያሉት አቶ ዘሪሁን፤ በተለይ ወለጋ ውስጥ እራሱን እንደ መንግስት እያየ የመጣው በጃል መሮ የሚመራው ታጣቂ ቡድን በህዝቡ ላይ ከፍተኛ በደል እያደረሰ ይገኛል ብለዋል፡፡

በብዙ ጥረት የሚገኝን የውጭ ቀጥተኛ ኢንቨስትመንት በአንድ ታጣቂ ቡድን ፍላጎትና ውሳኔ ምክንያት ሀገር ጥሎ እንዲወጣ ሲደረግ ህዝቡም ሆነ መንግስት ተጎጂ መሆናቸው አይቀርም ያሉት አቶ ዘሪሁን በተፈጠረው ኢንቨስትመንት ምክንያት የስራ እድል ያገኙት ዜጎች ከሥራቸው ይፈናቀላሉ፣ ተያያዥ የቢዝነስ ሥራዎችም እንደሚስተጓጎሉና የህብረተሰቡ ኑሮ ሁኔታ እንደሚዛባ አስታውቀዋል፡፡

በኦሮሚያ የማዕድን ኢንዱስትሪ ውስጥ ለሚንቀሳቀሱ የንግድ ድርጅቶች በላከው “የአስቸኳይ ጊዜ መስፈርት ማስታወቂያ”፣ በክልሉ ውስጥ ለመስራት የሚፈልጉ ኩባንያዎች ከአካባቢው ማህበረሰቦች ጋር ቀጥታ ተሳትፏቸው እና ተጠቃሚነታቸው በሚረጋገጥበት ሁኔታ ላይ “ጥልቅ እና ግልጽ ውይይቶችን” ማድረግ እንዳለባቸው ኦነሰ ገልጿል።

ቡድኑ እንደነዚህ ያሉ አሰራሮች ሳይዘረጉ እና ስምምነት ሳይደረግባቸው ምንም አይነት የማዕድን ማውጣት እንቅስቃሴ መቀጠል የለበትም ብሏል። በተጨማሪም ኩባንያዎች በሥራ ሂደታቸው በሙሉ ተረጋግጠው የሚፈጸሙ የአካባቢ ጥበቃ መስፈርቶችን እንዲተገብሩና አስከብረው እንዲቀጥሉ የጠየቀ ሲሆን፣ መመዘኛዎቹን ማክበር “ድርድር የማይደረግበት” እንደሆነ ገልጿል።

መስፈርቶቹን የማያሟሉ ኩባንያዎች “ሙሉ ኃላፊነቱን ይወስዳሉ” ያለው ኦነሰ፣ በምዕራብ ኦሮሚያ የሚገኘውን “የቱሉ ካፒን እጣ ፈንታ” ለአብነት ጠቅሷል።

ይህ ማስጠንቀቂያ የተሰጠው እ.ኤ.አ. ሴፕቴምበር 4 ቀን በቱሉ ካፒ የወርቅ ፕሮጀክት ላይ ደህንነትን አደጋ ላይ የጣለ እና የሰዎች ህይወት ያለፈበት ክስተት ከተከሰተ በኋላ ሲሆን፣ ክስተቱ ከፊ ጎልድ ኤንድ ኮፐር (KEFI Gold and Copper) የተሰኘው ኩባንያ የልማት እንቅስቃሴውን እንዲያግድ አድርጎታል። በለንደን ስቶክ ኤክስቼንጅ የተመዘገበው ይህ ኩባንያ፣ አንድ የኩባንያው ሰራተኛን ጨምሮ በርካታ የደህንነት አካላት እና የማህበረሰብ አባላት መገደላቸውን አስታውቋል።

እ.ኤ.አ. ሴፕቴምበር 7 ባወጣው መግለጫ ከፊ፣ ስራውን በሰላማዊ እና በተደራጀ ሁኔታ ለመጀመር የሚያስችሉ ሁኔታዎችን ለመፍጠር ከማህበረሰብ ተወካዮች፣ ከኢትዮጵያ ፌዴራል መንግስት ባለስልጣናት እና ከደህንነት ባለድርሻ አካላት ጋር እየተነጋገረ መሆኑን ገልጿል። ኩባንያው የጉዳዩን አጣዳፊነት እና ስሜታዊነት በመጥቀስ ስለ ክስተቱ ተጨማሪ ዝርዝር መረጃ ከመስጠት ተቆጥቧል።

ኩባንያው በእገዳው ወቅት ወጪዎችን በጥንቃቄ እንደሚያስተዳድር እና ሁኔታው ተገምግሞ አስፈላጊ እርምጃዎች እስኪወሰዱ ድረስ የፕሮጀክት ፋይናንስ አጠቃቀምን እንደሚያዘገይ ገልጿል። ከፊ በእገዳው ወቅት የሚፈለጉትን ወጪዎች ለመሸፈን የሚያስችል በቂ የካፒታል ተጠባባቂ እና ዝግጁ የሆነ የተጠባባቂ ፋይናንስ እንዳለው አስታውቋል።

የቱሉ ካፒ ልማት እ.ኤ.አ. ማርች 2026 የተጀመረ ሲሆን፣ እ.ኤ.አ በ2028 አጋማሽ የታቀደውን የወርቅ ምርት ለመጀመር እየተሰራ ነበር። ስራው የማገናኛ መንገድ ግንባታ፣ የኤሌክትሪክ መስመር ዝርጋታ፣ የመሳሪያዎች ግዥ እና ደረጃ በደረጃ የሚከናወን የማህበረሰብ መልሶ ማቋቋም ስራዎችን ያካተተ ነበር።

በምዕራብ ወለጋ ዞን ጋንጂ ወረዳ የሚገኘው የቱሉ ካፒ የወርቅ ፕሮጀክት፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አህመድ፣ የኦሮሚያ ክልል ፕሬዝዳንት ሽመልስ አብዲሳ፣ የመንግስት ባለስልጣናት እና የፕሮጀክቱ ተወካዮች በተገኙበት እ.ኤ.አ. ፌብሩዋሪ 18 ቀን 2026 በይፋ መመረቁን አዲስ ስታንዳርድ ቀደም ሲል ዘግቧል።

በምረቃው ወቅት ጠቅላይ ሚኒስትር አብይ ቱሉ ካፒ የኢትዮጵያን የተፈጥሮ ሀብት በአግባቡ በጥቅም ላይ ለማዋል ጥሩ ማሳያ እንደሆነ ገልጸው፣ በመሠረተ ልማት ዝርጋታ ለአካባቢው ማህበረሰብ የሚሰጠውን የማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ ጥቅም አጉልተዋል። ፕሮጀክቱ በመንግስት እና በግል ዘርፍ አጋርነት የሚካሄድ ሲሆን፣ ቦታውን እ.ኤ.አ. በ2014 በገዛው ከፊ ጎልድ ኤንድ ኮፐር ኃ/የተ/የግ/ኩባንያ ይመራል።

ከአይራ ከተማ በስተምስራቅ 28 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኘው እና ስምንት ካሬ ኪሎ ሜትር አካባቢ የሚሸፍነው ይህ ፕሮጀክት፣ ግንባታው በይፋ ከመጀመሩ በፊት ለዓመታት የዘለቀ የፍለጋ እና የዝግጅት ስራ ሲካሄድበት ቆይቷል።  ከፊ እ.ኤ.አ ጃኑዋሪ 2024 የ320 ሚሊዮን ዶላር የፕሮጀክት ፋይናንስ ያገኘ ሲሆን፣ ከፌደራል እና ከኦሮሚያ ባለስልጣናት ጋር በመቀናጀት በቦርዱ ከጸደቀ በኋላ በዚያው ዓመት ሜይ ወር ላይ የፍለጋ ስራዎች ተጀምረዋል።

ኩባንያው ከቦታ መልሶ ማቋቋም፣ ካሳ እና የሥራ ዕድል ፈጠራ ጋር በተያያዘ ከወረዳው ማህበረሰብ እና የመንግስት ባለስልጣናት ጋር ውይይት አድርጎ ነበር። እ.ኤ.አ. ኦገስት 2024 የሰራተኞች መኖሪያ፣ የውሃ አቅርቦት እና የአውሮፕላን ማረፊያን ጨምሮ የቦታው የመሠረተ ልማት ግንባታ 95% መጠናቀቁ ተዘግቧል።

እ.ኤ.አ. የፌብሩዋሪ 2026 ምረቃን ተከተሎ፣ ከፊ የፕሮጀክቱ ልማት እ.ኤ.አ በ2028 አጋማሽ ላይ ወርቅ ማውጣት ለመጀመር ከተቀመጠው ግብ አንጻር እየተከናወነ መሆኑን ገልጾ ነበር። እ.ኤ.አ ከሴፕቴምበር 4 የደህንነት አደጋ በፊት፣ የመንገድ ግንባታ፣ የኤሌክትሪክ ዝርጋታ ዝግጅት፣ የፋብሪካ እና የመሳሪያዎች ግዥ እንዲሁም ደረጃ በደረጃ የሚደረግ የማህበረሰብ ሰፈራ ስራዎች እየተካሄዱ ነበር።

የቱሉ ካፒ ፕሮጀክት ኢትዮጵያ ዘመናዊ የወርቅ ማዕድን ማውጣትን ለማስፋፋት እና በዘርፉ ትላልቅ ኢንቨስትመንቶችን ለመሳብ በሚታገለው ጥረት ውስጥ እንደ ትልቅ እርምጃ ተወስዷል። ቢዝነስ ኢንሳይደር አፍሪካ እንደዘገበው ፕሮጀክቱ የ340 ሚሊዮን ዶላር የፋይናንስ ፓኬጅ ያገኘ ሲሆን፣ ይህም ከአፍሪካ የልማት አበዳሪዎች የተገኘ 240 ሚሊዮን ዶላር ገደማ የረጅም ጊዜ ብድር እና 100 ሚሊዮን ዶላር የካፒታል ድርሻን ያካተተ በመሆኑ ከፊ ጎልድ ኤንድ ኮፐር ወደ ሙሉ ግንባታ እንዲሸጋገር አስችሎታል።