የኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄ እንደ «ህልውና ጉዳይ»

የኢትዮጵያ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጌዲዮን ጢሞቴዎስ በቅርቡ ባደረጉት የውጭ ፖሊሲ ንግግራቸው፣ የባሕር በር ተደራሽነትን «የብሔራዊ ልማት ጉዳይ» ሲሉ ገለጸውታል። ሚኒስትሩ፤ የአገሪቱ የባሕር በር ፍላጎት እንደ «ፍላጎት» እንጂ እንደ «ግጭት» ሊታይ እንደማይገባ በመግለጽ፣ ኢትዮጵያ በቀይ ባሕር ላይ ካላት ፍላጎት ጋር ተያይዞ ለሚነሱ ቀጠናዊ ሥጋቶች መለሳለስ ማሳየቷ ተመልክቷል።

ሰኔ 10 ቀን 2018 ዓ.ም በለንደን ቻተም ሃውስ በተዘጋጀውና «የኢትዮጵያ የውጭ ፖሊሲ ቅድሚያ የሚሰጣቸው ጉዳዮች» (Ethiopia’s Foreign Policy Priorities in a Contested Neighborhood) በተሰኘው መድረክ ላይ ንግግር ያደረጉት ጌዲዮን፤ የባሕር በር ተደራሽነትን የኢትዮጵያ የውጭ ፖሊሲ ቅድሚያ ከሚሰጣቸው ጉዳዮች መካከል ዋነኛ ጉዳይ አድርገው ያቀረቡት ሲሆን፣ ይህም አገሪቱ ከሚገጥሟት እጅግ ስትራቴጂካዊ ጥያቄዎች አንዱ መሆኑን ገልጸዋል።

በውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጌዲዮን የቀረበውና የባሕር በር ተደራሽነትን ለልማት አስፈላጊነት መሆኑን የሚገልጸው የፖሊሲ ንግግር፣ ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ ቀደም ሲል የባሕር በርን «የህልውና ጉዳይ» ሲሉ ከገለጹበትና ወደ ወታደራዊ ፍጥጫ ውስጥ የመግባትን ስጋት ውድቅ ካደረጉበት መግለጫ ጋር የሚጣጣም ነው።

በመጋቢት ወር ለሕዝብ ተወካዮች ምክር ቤት ማብራሪያ የሰጡት ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ፤ ኢትዮጵያ «ለቀይ ባሕር ስትል ኤርትራን የመውረር ፍላጎት የላትም» ያሉ ቢሆንም፣ የባሕር በር ተደራሽነት ግን ለአገሪቱ ልማት አሁንም ወሳኝ ሆኖ መቀጠሉን አስምረውበታል።

ለአባላቱ ሲያስረዱም «ፍላጎታችን በስጥቶ መቀበል መርህ ላይ በመመሥረት መደራደር ነው» ያሉ ሲሆን፤ ኢትዮጵያ ከገበያ መርሆዎች ጋር የሚስማማ እና «ለሁለቱም ወገን ጠቃሚ የሆነ» መፍትሔ እንደምትሻ ገልጸዋል።

ጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ ኤርትራውያንን ልክ እንደ ኢትዮጵያውያን ሁሉ ሰላምና ልማትን የሚሹ «ወንድማማች እና ደግ ሕዝቦች» ሲሉ በመግለጽ፤ ከኤርትራ ጋር የግጭት ውስጥ የመግባት ስጋትን ውድቅ አድርገዋል። «የሚያስፈልገው ኢኮኖሚያዊ ዕድገት እንጂ ጦርነት አይደለም። ግባችን እርስ በርስ መጎዳዳት ሳይሆን ለጋራ ዕድገት አብሮ መሥራት ነው» ሲሉም አክለዋል።

ሚኒስትሩ «የባሕር መሥመሮች ተደራሽነት የብሔራዊ ልማት እና ቀጠናዊ እርስ በርስ የመደጋገፍ ጉዳይ ነው። ይህ እንደ ግጭት ሊፈረጅ አይገባም። እንደ ፍላጎት ሊወሰድ ይገባል» ያሉ ሲሆን፤ የኢትዮጵያ የባህር በር የሌላት መሆኑ በንግድ፣ በሎጂስቲክስ፣ በኃይል ደኅንነት እና በረጅም ጊዜ ኢኮኖሚያዊ ዕቅዶች ላይ ተፅዕኖ ማሳደሩን ቀጥሏል ሲሉ ተናግረዋል።

ይህ የውጭ ፖሊሲ ንግግር የቀረበው የኢትዮጵያ ወታደራዊ እና የገዥው ፓርቲ ባለሥልጣናት የባሕር በርን በተመለከተ «ሉዓላዊ» ተደራሽነት ሊኖር ይገባል በሚል በተደጋጋሚ የሚሰጧቸውን መግለጫዎች ተከትሎ ቀጠናዊ ትኩረት በከፍተኛ ሁኔታ በጨመረበት፣ በኢትዮጵያ የውጭ ፖሊሲ አቅጣጫ ላይ ክርክሮች በበረቱበት እና በቀይ ባሕር ኮሪደር ውስጥ ሰፊ ጂኦፖለቲካዊ ፉክክር ባለበት ወቅት ነው። በተጨማሪም መግለጫው በፌደራል መንግሥት እና በትግራይ፣ እንዲሁም በአዲስ አበባ እና በአሥመራ መካከል ውጥረቶች ባሉበት አውድ ውስጥ የተሰጠ ነው።

ይህ የፖሊሲ ማብራሪያ ኢትዮጵያ እና ዩናይትድ ስቴትስ የጀመሩትን አዲስ ዲፕሎማሲያዊ ግንኙነት ተከትሎ የወጣ ሲሆን፤ በሁለቱ ወገኖች ውይይት ውስጥ ከጎረቤት ሱዳን የእርስ በርስ ጦርነት እና ከታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ በተጨማሪ የቀይ ባሕር ደኅንነት ጉዳይ መካተቱ ይታወቃል።

ጌዲዮን የባሕር በር ተደራሽነት ለኢትዮጵያ ዋነኛ ስትራቴጂካዊ ጉዳይ ሆኖ መቀጠሉን የገለጹ ሲሆን፣ ጉዳዩን ከአገሪቱ የረጅም ጊዜ ልማት እና ቀጠናዊ ተሳትፎ አንጻር መሠረታዊ መሆኑን አስረድተዋል።

«ይህ አዲስ ምኞት አይደለም። በንግድ፣ በሎጂስቲክስ፣ በኢነርጂ ደኅንነት እና በረጅም ጊዜ ኢኮኖሚያዊ ዕቅዶች ላይ ተፅዕኖ የሚያሳድር መዋቅራዊ ጉዳይ ነው» ያሉት ሚኒስትሩ፤ ክርክሩ ከወቅታዊ የፖሊሲ ሥጋቶች ባለፈ የኢትዮጵያን የኢኮኖሚ ስትራቴጂ መሠረት የሚነካ መሆኑን አክለዋል።

እንደ ውጭ ጉዳይ ሚኒስትሩ ገለጻ፣ የኢትዮጵያ አቋም ግልጽ ነው፤ የባሕር በር ተደራሽነት ከጂኦፖለቲካዊ ፉክክር ይልቅ በልማት እና በቀጠናዊ እርስ በርስ የመደጋገፍ ዕይታ ሊታይ ይገባል። «የባሕር መሥመሮች ተደራሽነት የብሔራዊ ልማት እና ቀጠናዊ እርስ በርስ የመደጋገፍ ጉዳይ ነው» ብለዋል።

ጌዲዮን ጉዳዩን «እንደ ፍጥጫ መታየት የለበትም» ይልቁንም እንደ «አስገዳጅ ፍላጎት» ሊቆጠር ይገባል ሲሉ ገልጸዋል። ይህም የኢትዮጵያ ቀጣይነት ያለው የኢኮኖሚ ዕድገት አስተማማኝ በሆነ የዓለም አቀፍ የንግድ መስመሮች ተደራሽነት ላይ የተመሠረተ ነው የሚለውን የሀገሪቱን ጠንካራ አቋም የሚያጎላ ነው።

«አካሄዳችን በውይይት፣ በጋራ ተጠቃሚነት እና በቀጠናዊ መረጋጋት የሚመራ ነው» ያሉት ሚኒስትሩ፤ በጋራ ስምምነቶች አማካኝነት ክልላዊ ትስስርን ሳያሻሽሉ በአፍሪካ ቀንድ የሚፈለገውን የኢኮኖሚ ውህደት ሙሉ በሙሉ ማሳካት እንደማይቻል ገልጸዋል። በቅርቡ የጠቅላይ ሚኒስትር ዐቢይ አሕመድ የብሔራዊ ደኅንነት አማካሪ ቀነዓ ያደታ፣ ኢትዮጵያ የባሕር በር ማጣት ጉዳይ ወደ «ህልውና ጉዳይ» መለወጡን ገልጸው ነበር።

«በኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ የባሕር በር ተደራሽነት መሠረታዊ የሆነ የሉዓላዊነት ጉዳይ ነው። ኢትዮጵያ የባሕር በር ማጣቷ የህልውና ጉዳይ ሆኗል ሲሉ አማካሪው ለመንግሥት መገናኛ ብዙኃን በሰጡት መግለጫ ተናግረዋል። በተጨማሪም ኢትዮጵያ የባሕር በር ጥያቄን ለማንሳት «ታሪካዊ» እና ሕጋዊ መሠረቶች አሏት ሲሉ ተናግረዋል።

ጉዳዩን ከሰፊው ቀጠናዊ መረጋጋት ጋር ያያዙት አማካሪው፤ ኢትዮጵያ «በአፍሪካ ቀንድ ቁልፍ ሚና ያላት አገር ናት» ሲሉ የገለጹ ሲሆን፣ ይህም በመላው ቀጠናው ላይ ለሚደረገው የኢኮኖሚ ውሕደት እና የደኅንነት ትብብር ትልቅ ፋይዳ አለው ብለዋል።

የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ጌዲዮን ያቀረቡት ይህ ፖሊሲ፥ ቀደም ሲል የኢትዮጵያን የባሕር በር ተደራሽነት ፍላጎትን በተመለከተ ከከፍተኛ የፖለቲካ እና የጦር ሠራዊት ባለሥልጣናት ይደመጡ ከነበሩት ጠንከር ያሉ ንግግሮች ጋር ሲነጻጸር፥ ይበልጥ ጥንቃቄ የተሞላበትና መሆኑን ያሳያል።

ኤርትራ፣ ጅቡቲ እና ሶማሊያን ጨምሮ የአፍሪካ ቀንድ አጎራባች አገራት የኢትዮጵያን አካሄድ በሉዓላዊነታቸው ላይ የተጋረጠ ቀጥተኛ ሥጋት በማለት በተደጋጋሚ መቃወማቸው ይታወቃል። ጌዲዮን በኢትዮጵያ የባሕር በር ምኞት ዙሪያ ያሉ ሥጋቶች አብዛኛውን ጊዜ ከመጻዒ ዕድሎች ይልቅ በታሪካዊ አለመተማመን ላይ የተመሠረቱ መሆናቸውን ገልጸዋል።

«ስለሆነም የኢትዮጵያ በዚህ ጉዳይ ላይ ያላት ተሳትፎ የጋራ ብልጽግናን ለማምጣት ያለመ ራዕይ አካል እንጂ የአሸናፊና ተሸናፊ ወይም የፉክክር ጉዳይ አይደለም» ብለዋል። አክለውም ኢትዮጵያ በአንድ ወገን ከሚወሰዱ እርምጃዎች ይልቅ በውይይት የሚደረሱ መፍትሔዎችን እንደምትፈልግ አሳስበዋል። «ዘላቂ መፍትሔዎች የሚመጡት በፍርሃት፣ በግፊት ወይም በአግላይ ፖለቲካ ሳይሆን፣ የሁሉንም ባለድርሻ አካላት ሕጋዊ ፍላጎት በሚያንጸባርቅ መዋቅራዊ ውይይትና ድርድር ነው» ብለዋል።«በእነዚህ ክርክሮች ውስጥ መዘንጋት የሌለበት መሠረታዊ እውነታ፤ የኢትዮጵያ የባሕር በር ፍላጎት በልማት፣ በትስስር እና በኢኮኖሚ ውጤታማነት ላይ የተመሠረተ መሆኑ ነው። «ይህም በማንኛውም ሀገር ላይ ያነጣጠረ አይደለም፤ ወይም የትኛውንም ጎረቤት ሀገር ሉዓላዊነት አይጋፋም። በተቃራኒው፣ የጋራ ብልጽግናን ለማምጣት ትልቅ ዕድል የሚፈጥር ነው» ሲሉ አብራርተዋል።

የጌዲዮን አስተያየት የተሰማው በቅርቡ በዋሽንግተን በተካሄደው የአሜሪካ እና የኢትዮጵያ የሁለትዮሽ መዋቅራዊ ውይይት ላይ የባሕር ደኅንነት እና የቀይ ባሕር መረጋጋት ጉዳዮች ላይ ምክክር ከተደረገ ከሳምንታት በኋላ ነው።

ሁለቱም ወገኖች «የቀይ ባሕር የባሕር ደኅንነትን ጨምሮ ቀጠናዊ መረጋጋትን ለማስፈን ያለቸውን የጋራ ቁርጠኝነት» በድጋሚ ማረጋገጣቸውን የገለጹ ሲሆን፥ ይህም ዋሽንግተን በዓለም ላይ እጅግ ስትራቴጂካዊ ከሆኑት የንግድ መስመሮች ለአንዱ እየሰጠችው የመጣውን ከፍተኛ ትኩረት የሚያሳይ ሆኗል።

ይህ ጉዳይ ይበልጥ ጎልቶ ሊወጣ የቻለው አሜሪካ በቀጠናዊ ፖሊሲዋ ላይ ሰፊ ግምገማ እያደረገች መሆኑን የሚጠቁሙ ዘገባዎች መውጣታቸውን ተከትሎ ሲሆን፥ ይህም በኤርትራ ላይ የተጣሉትን ማዕቀቦች ሊነሱ ስለሚችሉበት ሁኔታ እና ስለ ቀይ ባሕር የደኅንነት እንቅስቃሴዎች ዙሪያ ውይይቶች ከመደረጋቸው የተያያዘ ነው።

በዚሁ የውይይት መድረክ ጎን ለጎን የአሜሪካው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ማርኮ ሩቢዮ ከጌዲዮን ጋር ተገናኝተው መክረዋል። የአሜሪካ ውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ባወጣው መግለጫ መሠረት ማርኮ ሩቢዮ በምሥራቅ አፍሪካ ውጥረቶችን ለማርገብና ግጭቶችን ለመፍታት በሚደረገው ጥረት ውስጥ የኢትዮጵያን «ከፍተኛ ሚና» አጽንዖት የሰጡ ሲሆን፥ በሁለቱ ሀገራት መካከል ስላለው የኢኮኖሚ ትብብር እና ቀጠናዊ ደኅንነትም መወያየታቸው ታውቋል።

የጌዲዮን የቅርብ ጊዜ የፖሊሲ ንግግር ከቀይ ባሕር ጉዳይ ባሻገር፥ በሱዳን፣ በደቡብ ሱዳን እና በሶማሊያ የሚደረጉ የሰላም ጥረቶችን፣ የኢኮኖሚ ዲፕሎማሲን፣ የአየር ንብረት ትብብርን እና የፕሪቶሪያውን የሰላም ስምምነት አፈጻጸምን ጨምሮ ኢትዮጵያ ቅድሚያ የምትሰጣቸውን ሰፊ የውጭ ፖሊሲ ጉዳዮች ያካተተ ነበር።